Prosimy o wy陰czenie blokowania reklam na tej stronie.

fizyka.org  ::  fizyka.jamnika.pl  ::  mamy 15 lat!

Fizyka
Fizyka
 
Strona g堯wna > Artyku造 - Fizyka > 50. rocznica wystrzelenia Sputnika > Po co nam kosmos?
Po co nam kosmos?

Dok豉dnie p馧 wieku temu na ziemsk orbit dotar pierwszy sputnik. 安iat zach造sn掖 si kosmosem. Wkr鏒ce potem cz這wiek okr捫a na orbicie Ziemi, stawia stop na Ksi篹ycu, bi rekordy czasu sp璠zanego w niewa磬o軼i. W planach by lot na Marsa i baza na Srebrnym Globie. Nigdy jednak do tego nie dosz這, bo kosmiczne programy dosta造 zadyszki. Wci捫 kr璚imy si tu nad Ziemi i coraz cz窷ciej pada pytanie, czy w og鏊e warto wybiera si gdzie dalej?

Uboczne efekty wyprawy poza Ziemi

W pierwszych dekadach podboju kosmosu ma這 kto powa積ie si nad tym zastanawia. Kosmiczne plany dyktowa豉 logika zimnej wojny. To militarna rywalizacja mocarstw sprawi豉, i w og鏊e oderwali鄉y si od Ziemi. Z drugiej jednak strony przysz這 za to zap豉ci s這n danin.

Przypomnijmy l康owanie cz這wieka na Ksi篹ycu. Efektowne, technicznie perfekcyjnie, ale co poza tym? Tylko jeden ze zdobywc闚 Srebrnego Globu by profesjonalnym naukowcem, geologiem, kt鏎y wiedzia, czego i jak warto szuka w ksi篹ycowym pyle. Reszta to piloci wojskowi, wybrani po to, by sprosta ekstremalnym wyzwaniom. Udowodnili鄉y, 瞠 mo積a postawi stop na Srebrnym Globie i na tym poprzestali鄉y. W 1972 r. program przerwano. Organizacyjny i techniczny potencja misji Apollo zmarnowano.

Oczywi軼ie do dzi pozosta造 wynalazki b璠帷e "odpryskami" kosmicznych technologii. Golimy si ostrzami pokrytymi twardymi warstwami w璕lowymi, u篡wamy lekkich, bezprzewodowych wiertarek, wkr皻arek i odkurzaczy, nowych materia堯w ognioodpornych, manipulator闚 dla niepe軟osprawnych, 這篡sk bezsmarowych, pow這k antykorozyjnych, urz康ze do detekcji ukrytych uszkodze bez ingerencji w struktur materia逝, metalizowanych folii, zminiaturyzowanych urz康ze do analiz krwi, moczu, serca. 疾by wydoby jak najwi璚ej informacji z nadsy豉nych z kosmosu zdj耩, powsta造 programy do cyfrowego przetwarzania obraz闚, kt鏎e dzi s stosowane wsz璠zie - m.in. w tomografii komputerowej i radiografii, gdzie analizuje si obrazy wn皻rza cia豉.

Ale to wszystko to przecie tylko efekt uboczny, kt鏎y mo積a by這 osi庵n望 wprost, ta雟zymi 鈔odkami, gdyby od razu by造 one skierowane na polepszenie naszego codziennego 篡cia.

Kosmiczne marnotrawstwo?

Kiedy na prze這mie lat 80. i 90. zako鎍zy si okres konfrontacji Wschodu z Zachodem, a pozaziemskie loty straci造 strategiczne znaczenie, oba mocarstwa zacz窸y si zastanawia, jak racjonalnie wydawa pieni康ze na kosmos. Wiele program闚 jednak si陰 rozp璠u toczy這 si dalej. Zosta造 tylko wci郾i皻e w nowy gorset, co z racjonalno軼i wci捫 nie mia這 nic wsp鏊nego.

Rosja do ostatnich chwil ratowa豉 stacj Mir, kt鏎ej nie potrafi豉 utrzyma, zar闚no technicznie, jak i finansowo. Amerykanie wci捫 parli do w豉snej stacji orbitalnej, kt鏎ej plany opracowano w latach 80., kiedy mia豉 ona gra jedn z r鏊 w "gwiezdnych wojnach" Ronalda Reagana. Kiedy ten militarny cel sta si nieaktualny, zaproszono do jej budowy Rosjan i sta豉 si sztandarow inwestycj Zachodu w pokojow ewolucj b. ZSRR. Na razie Mi璠zynarodowa Stacja Kosmiczna kilkakrotnie przekroczy豉 bud瞠t, poch這n窸a prawie 100 mld dol. i wci捫 jest w budowie. Wci捫 czekamy na to, by w jej laboratoriach powsta這 co u篡tecznego.

Za trzy lata bezpowrotnie i bezpotomnie odejd ameryka雟kie promy kosmiczne, pierwsze statki wielokrotnego u篡tku. Za drogie w eksploatacji i skomplikowane w obs逝dze (do czego przyczyni si Pentagon, kt鏎y na wczesnych etapach planowania 膨da, by dostosowa promy do swoich zada). Promy nie doczeka造 si nast瘼cy. Wszystko wskazuje na to, 瞠 by造 郵ep 軼ie磬 w rozwoju kosmicznego transportu. Do dzi poch這n窸y jednak ponad 150 mld dol. oraz 14 istnie ludzkich w dw鏂h katastrofach Challangera i Columbii.

Kosmos w r瘯ach prywatnych

Gdyby jednak na tym zako鎍zy ocen naszej dotychczasowej przygody z kosmosem, by豚y to obraz fa連zywy. Wy軼ig w kosmos wzbudzi wielkie zainteresowanie nauk i technik na ca造m 鈍iecie, tysi帷e ludzi wybiera這 kariery in篡nier闚 i badaczy tylko dlatego, 瞠 porwa ich widok Neila Armstronga skacz帷ego po Srebrnym Globie.

W cieniu zimnowojennego "pr篹enia musku堯w" dokonywa造 si bardzo warto軼iowe osi庵ni璚ia - sondy eksplorowa造 najdalsze zak徠ki Uk豉du S這necznego, l康owa造 na Wenus i Marsie. Ale przede wszystkim liczy si to, co si dzia這 przy Ziemi. Nad nami zawis造 satelity transmituj帷e TV, rozmowy telefoniczne, dane internetowe, transakcje kartami kredytowymi, satelity meteorologiczne oraz poszukuj帷e bogactw naturalnych. Koniec zimnej wojny uwolni dla cywilnych zastosowa satelity GPS, kt鏎e nie tylko u豉twiaj znalezienie ulicy w du篡m mie軼ie, ale uratowa造 ju 篡cie wielu pilotom, 瞠glarzom czy podr騜nikom.

Tutaj nie liczy豉 si polityka. Przedsi瞝zi璚ia by造 weryfikowane przez rynkowe kryterium zysk闚 i strat. Konstelacja satelit闚 Irydium, kt鏎e mia造 stworzy og鏊no鈍iatow telefoni satelitarn, zbankrutowa豉. Okaza這 si, 瞠 豉twiej i taniej jest zrealizowa ide telefon闚 kom鏎kowych opartych na przeka幡ikach i masztach z powierzchni Ziemi.

W ostatnich latach prywatne firmy zaczynaj raczkowa te na polu za這gowych lot闚 w kosmos, co do tej pory by這 domen pa雟tw. Kosmiczna turystyka mo瞠 sta si lukratywnym biznesem. W鈔鏚 inwestor闚 jest m.in. Paul Allen, jeden z za這篡cieli komputerowego potentata Microsoftu. Sponsorowa budow SpaceShipOne - pierwszego prywatnego samolotu, kt鏎y wzni鏀 si ponad 100 km i przekroczy granic kosmosu w 2004 r. Nowa wersja tego samolotu ma ju za kilka lat zabiera turyst闚 na przeja盥磬i suborbitalne. B璠zie startowa z prywatnego kosmodromu, kt鏎y w Nowym Meksyku w USA buduje Richard Branson, brytyjski magnat, w豉軼iciel linii lotniczych Virgin Airlines. Podobny kosmodrom powstaje w Teksasie za pieni康ze Jeffreya Bezosa, za這篡ciela internetowej ksi璕arni Amazon.com. A Robert Bigelow, kt鏎y dorobi si fortuny na hotelach w Las Vegas, teraz inwestuje w hotele na orbicie (wst瘼na cena to milion dolar闚 za dob z pi瘯nym widokiem na Ziemi).

Mo瞠 wi璚 zaufa sile rynku i w jego r璚e ca趾owicie odda eksploatacj kosmosu? Szef NASA nie wyklucza, 瞠 agencja b璠zie w przysz這軼i kupowa豉 miejsca w prywatnych rakietach dla swoich astronaut闚 lec帷ych na stacj orbitaln czy Ksi篹yc. Albo zleca豉 dow霩 豉dunk闚 na orbit u prywatnych przewo幡ik闚.

Zaanga穎wanie prywatnego kapita逝 ograniczy marnotrawstwo 鈔odk闚 w kosmosie, bo dzia豉j tu takie same mechanizmy jak w ca貫j ekonomii. Ale nie wystarczy, bo w badaniach podstawowych, kt鏎e prowadz do powstania i rozwoju najnowszych technologii, to pa雟two musi przeciera szlaki. Firmy prywatne nie zainwestuj tam, gdzie nie b璠 widzia造 cho cienia szansy na przysz造 zysk, a zwykle bior pod uwag perspektyw tylko najbli窺zych trzech-pi璚iu lat.

Nowa terra incognita

Dobrze wi璚, 瞠 prezydent George Bush w 2004 r. wytyczy nowe cele dla b璠帷ej w stagnacji NASA - powr鏒 na Ksi篹yc, za這瞠nie tam za這gowej bazy, a za mniej wi璚ej trzy dekady lot cz這wieka na Marsa. Podobnie mierzy ze skromniejszym programem "Aurora" Europejska Agencja Kosmiczna. Ostatnio Chi鎍zycy wys豉li ju swego pierwszego astronaut na orbit. Planuj w豉sn stacj orbitaln i by mo瞠 powiedzie im si to, czego nie uda這 si sowieckiej Rosji - zatkn望 czerwon flag na Srebrnym Globie. Rosjanie jeszcze nie otrz御n瘭i z katastrofy przemys逝 kosmicznego po rozpadzie ZSRR, ale w ka盥ej chwili mog zn闚 w陰czy si do gry.

Nast瘼ne p馧 wieku w kosmosie mo瞠 wi璚 zapowiada si pasjonuj帷o. Nie wolno jednak dopu軼i do tego, by znowu rozpocz掖 si bezsensowny wy軼ig o presti, bo znowu zmarnujemy 鈔odki, kt鏎e mo積a by這by lepiej spo篡tkowa. Ale w豉郾ie, na co?

Czy powinni鄉y 鄉ia這 rusza poza orbit Ziemi, nie licz帷 si z kosztami? Tak chcieliby romantycy kosmosu, kt鏎zy por闚nuj to wyzwanie do morskich wypraw odkrywczych Kolumba, Vasco da Gammy czy Magellana. Jak wiadomo, korzy軼i, jakie one przynios造 Europie w postaci dost瘼u do nowych l康闚 i ich bogactw, wielokrotnie przewy窺zy造 poniesione koszty. Dzi nasz now terra incognita, kt鏎ej podb鎩 mo瞠 si r闚nie mocno op豉ci, i to ju ca貫j ludzko軼i, ma by Mars.

K這pot w tym, 瞠 Mars nie przypomina nowej Ameryki. Nie ma tam tlenu, nie da si 篡 bez skafandra, a surowy klimat przypomina warunki, jakie panuj na Antarktydzie. Ludzie pr璠zej zaludni ten pusty i mro幡y, ale ziemski kontynent, ni zdecyduj si emigrowa na odleg陰 planet. Wizje wielkiej transformacji Czerwonej Planety, kt鏎a mia豉by zmieni jej globalny klimat, nawodni i zazieleni, to na razie mity.

Czego wizjonerzy nie cierpi

Obecnie trudno wyobrazi sobie na Marsie co wi璚ej ni tylko niewielkie bazy naukowe. A jest to planeta, kt鏎a najbardziej przypomina Ziemi. Inne globy Uk豉du S這necznego s stokrotnie bardziej nieprzyjazne dla 篡cia.

Niekt鏎zy widz w nich kosmiczne kolonie, z kt鏎ych b璠ziemy sprowadza r騜ne bogactwa. Niestety, dzi na pewno nie ma mowy o op豉calnych kopalniach poza Ziemi. Sprowadzenie kilograma dowolnego 豉dunku spoza granicy Ksi篹yca jest wielokrotnie dro窺ze ni cena takiej samej ilo軼i z這ta. Jedynym stale przytaczanym przyk豉dem jest izotop helu-3, kt鏎y znajduje si na Srebrnym Globie. Ten izotop mia豚y by idealnym paliwem dla naszych termoj康rowych elektrowni. Ba, ale na razie tu, na Ziemi, nie ma ani jednej takiej elektrowni. 30 lat temu prognozowano, 瞠 synteza termoj康rowa, kt鏎a raz na zawsze rozwi您a豉by nasze energetyczne problemy, zostanie ujarzmiona za mniej wi璚ej 30 lat. Dzi m闚i si to samo.

Mo瞠 wi璚 najpierw za豉twi liczne problemy, jakie mamy tu, na Ziemi, a dopiero potem szuka szcz窷cia w kosmosie? W sonda瘸ch opinii publicznej prawie po這wa Amerykan闚 jest przeciwna rozszerzaniu bada w kosmosie. Wi瘯szo嗆 z nas, gdyby mia豉 wyb鏎, da豉by dodatkowe pieni康ze na edukacj czy ochron zdrowia.

Takich argument闚 nie cierpi wizjonerzy kosmosu. Odpowiadaj - i trudno odm闚i im racji - 瞠 Ziemia nie jest nam dana raz na zawsze. Grozi jej przypadkowe uderzenie wielkiej planetoidy czy komety (statystycznie mniej wi璚ej co 100 mln lat). Mo瞠my j te sami zniszczy lub uczyni niezdoln do 篡cia (np. z powodu zmian klimatu). I cho cz窷 z zagro瞠 ma 廝鏚這 na Ziemi, mo積a je neutralizowa, nie ruszaj帷 si z miejsca, to s jednak i takie, kt鏎ych rozwi您anie wymaga kosmicznej perspektywy.

疾by鄉y nie sko鎍zyli jak dinozaury, trzeba dysponowa 鈔odkami, kt鏎e usun z naszego kursu kosmicznego zawalidrog. Podobnie ze zmianami klimatu. Mars niegdy by ciep造 i wilgotny, dzi jest zimny i pozbawiony wody. Wenus za prze篡豉 galopuj帷y efekt cieplarniany. Warto zrozumie, jak to si sta這, bo to mo瞠 by kluczem do uratowania Ziemi.

Niekoniecznie musimy mie zamieszka貫 bazy na innych planetach, ale z pewno軼i warto dysponowa flotyll satelit闚 i armi robot闚 郵edz帷ych ich geologiczn i klimatyczn przesz這嗆. 砰wi astronauci na Marsie zgromadz niew徠pliwie wi瘯sz widowni przed telewizorami i wzbudz wi瘯sze emocje. Ich lot b璠zie znacznie kosztowniejszy, ale czy bardziej u篡teczny?

Pogranicze niewiedzy

Czasem argumentuje si, 瞠 Homo sapiens ma ekspansj w genach - najpierw wyszli鄉y z Afryki, a potem rozprzestrzenili鄉y si na ca陰 kul ziemsk. Tkwi w nas co, co sprawia, 瞠 chcemy poszerza horyzonty, zdobywa nieznane. Wchodzimy na szczyty g鏎 tylko z tego powodu, 瞠 one s. Skoro posiedli鄉y ju ca陰 Ziemi, to czas na zdobycie przycz馧k闚 na innych globach. Tak rozumuj szczeg鏊nie Amerykanie, zdobywcy Dzikiego Zachodu, gdzie wci捫 篡wy jest mit pogranicza ujarzmianego przez osadnik闚.

Ale dzi pogranicze jest raczej w ca趾iem innym miejscu. Nie oznacza fizycznych bezdro篡, surowych pusty Marsa, piek豉 Wenus czy lodowc闚 na ksi篹ycach Jowisza. Dzi pograniczem s obszary naszej niewiedzy, kt鏎e paradoksalnie rosn wraz z coraz lepszym poznaniem kosmosu. Jeszcze na pocz徠ku XX wieku astronomowie mieli wra瞠nie, 瞠 obejmuj swym wzrokiem ca這嗆 Wszech鈍iata, co najwy瞠j umykaj im tylko pojedyncze mg豉wice i gwiazdy. Dzi wiemy, i opr鏂z naszej Galaktyki w kosmosie istniej setki miliard闚 innych gwiezdnych wysp, wi瘯szo嗆 poza zasi璕iem naszego wzroku. Co wi璚ej, to tylko czubek g鏎y lodowej, drobny u豉mek, przypuszczalnie 5 proc., substancji, kt鏎a wype軟ia Wszech鈍iat. O reszcie nie mamy poj璚ia, i na razie okre郵amy j enigmatycznym mianem ciemnej materii i ciemnej energii.

To s obszary nieznanego, kt鏎e musimy ujarzmi i oswoi, a kt鏎e mog okaza si naszym dobrodziejstwem. Tak jak wiele poprzednich nieoczekiwanych i niespodziewanych odkry naukowych.

(gazetawyborcza.pl)

Triumfy i pora磬i pierwszego p馧wiecza podboju kosmosu - galeria zdj耩




 
 Teoria
Wyprowadzenia wzor闚
Zadania fizyczne
Do鈍iadczenia fizyczne
Tablice fizyczne
Biografie fizyk闚
FORUM
 
 50. rocznica wystrzelenia Sputnika
Podb鎩 kosmosu - galeria zdj耩
 
 Hydrostatyka pytanie [0]
Ruch drgaj帷y [0]
ZADANIE - STATYKA BRYΧ SZTYWNEJ - CIEKAWE [1]
Pole si [0]
Za豉manie prawa D'alemberta [2]
 
Serwis "Fizyka Jamnika" u篡wa plik闚 cookies. S to pliki instalowane w urz康zeniach ko鎍owych os鏏 korzystaj帷ych z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jako軼i 鈍iadczonych us逝g w tym dostosowania tre軼i serwisu do preferencji u篡tkownika, utrzymania sesji u篡tkownika oraz dla cel闚 statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania tre軼i reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, 瞠 istnieje mo磧iwo嗆 okre郵enia przez u篡tkownika serwisu warunk闚 przechowywania lub uzyskiwania dost瘼u do informacji zawartych w plikach cookies za pomoc ustawie przegl康arki lub konfiguracji us逝gi. Szczeg馧owe informacje na ten temat dost瘼ne s u producenta przegl康arki, u dostawcy us逝gi dost瘼u do Internetu oraz w Polityce prywatno軼i.
OK
 
© 2003-2019 Fizyka Jamnika. Online: 33
Wszystkie artyku造 i publikacje znajduj帷e si w portalu Fizyka Jamnika s chronione prawem autorskim
Kopiowanie, publikowanie i rozpowszechnianie materia堯w bez naszej zgody jest zabronione
Obs逝ga informatyczna