Prosimy o wy陰czenie blokowania reklam na tej stronie.

fizyka.org  ::  fizyka.jamnika.pl  ::  mamy 15 lat!

Fizyka
Fizyka
 
Strona g堯wna > Biografie > Alfred Nobel
Fizyka - Alfred Nobel

Alfred Nobel urodzi si w Sztokholmie 21 pa寮ziernika 1833 r. Jego ojciec Immanuel Nobel by in篡nierem, kt鏎y budowa mosty i budynki w Sztokholmie. W zwi您ku z jego pracami budowlanymi Immanuel Nobel przeprowadza r闚nie do鈍iadczenia rozsadzania kamieni r騜nymi metodami.


Matka Alfreda - Andriette (z domu Ahlsell), pochodzi豉 z bogatej rodziny. Z powodu b喚d闚 w swojej konstrukcji budowlanej Immanuel Nobel zosta skompromitowany, tego samego roku urodzi si Alfred Nobel. W 1837 Immanuel Nobel wyjecha ze Sztokholmu wraz z rodzin zaczynaj帷 now karier w Finlandii i w Rosji. Aby utrzyma rodzin, Andriette Nobel zacz窸a prowadzi sklep spo篡wczy, kt鏎y dostarcza rodzinie skromnego dochodu. W ko鎍u Immanuel Nobel zacz掖 odnosi sukcesy w swoim nowym przedsi瞝zi璚iu w Sankt Petersburgu (Rosja). Otworzy warsztat mechaniczny, kt鏎y dostarcza wyposa瞠nie rosyjskiemu wojsku oraz m.in przekona on 闚czesnego cara rosyjskiego i jego genera堯w do tego, 瞠 miny morskie mog造by by u篡te do tego, by zatorowa drog wrogowi, kt鏎y by chcia zaatakowa miasto z morza.


Miny morskie zaprojektowane przez Immanuela Nobla by造 urz康zeniami prostymi, sk豉daj帷ymi si z zatopionych drewnianych beczek nape軟ionych prochem. Zakotwiczone pod powierzchni wody w rejonach zatok Finlandii, skutecznie zahamowa造 brytyjsk Kr鏊ewsk Marynark Wojenn przy pr鏏ie zdobycia St. Petersburga podczas wojny krymskiej (1853-1856). Immanuel Nobel by r闚nie pionierem w produkcji broni i w projektowaniu maszyn parowych.

Sukcesy ojca sprzyja造 szcz窷ciu rodziny - w 1842 r. przeprowadzili si wszyscy do St. Petersburga. Dzieci uczyli na pocz徠ku prywatni nauczyciele. Szkolenie obejmowa這 nauki przyrodnicze, j瞛yki i literatur. W wieku 17 lat Alfred Nobel w豉da biegle szwedzkim, rosyjskim, francuskim, angielskim i niemieckim. Jego g堯wnymi zainteresowaniami by豉 literatura angloj瞛yczna i poezja, ale te i chemia oraz fizyka. Ojciec Alfreda, kt鏎y chcia by jego synowie do陰czyli do jego przedsi瞝zi璚ia jako in篡nierowie, nie akceptowa tego, i Alfred interesowa si poezj i uwa瘸 swojego syna za raczej zamkni皻ego w sobie. Aby poszerza horyzonty Alfreda jego ojciec wys豉 go za granic w celu dalszej nauki w zakresie in篡nierii chemicznej. Podczas dw鏂h lat Alfred Nobel odwiedzi Szwecj, Niemcy, Francj i Stany Zjednoczone. W Pary簑, czyli w mie軼ie, kt鏎e polubi najbardziej, pracowa on w prywatnym laboratorium profesora T. J. Pelouze, s豉wnego aptekarza. Tam spotka innego m這dego w這skiego aptekarza Ascanio Sobrero, kt鏎y trzy lata wcze郾iej wynalaz wybuchow ciecz - nitrogliceryn. Nitrogliceryna zosta豉 wyprodukowana przez rozrabianie gliceryny z kwasem siarkowym i kwasem azotowym. To by這 uwa瘸ne za zbyt niebezpieczne i nie nadawa這 si z tego powodu do jakiegokolwiek praktycznego wykorzystania, pomimo 瞠 si豉 wybuchu nitrogliceryny znacznie przewy窺za豉 si喚 wybuchu prochu. P造n wybucha w bardzo nieprzewidywalny spos鏏, je郵i wystawiony by na ogrzewanie lub ci郾ienie. Alfred Nobel zainteresowa si nitrogliceryn i pr鏏owa dociec, jak mo積aby j praktycznie wykorzysta w budownictwie. R闚nie zdawa sobie spraw z tego, 瞠 problemy bezpiecze雟twa musia造by zosta rozwi您ane, by nitrogliceryna mog豉 wej嗆 do powszechnego uzycia. W 1852 r. Alfred Nobel zosta poproszony przez ojca by wr鏂i do Rosji i pracowa w przedsi瞝zi璚iu rodzinnym, kt鏎e szybko rozrasta這 si wskutek zapotrzebowania rosyjskiego wojska.
Razem ze swoim ojcem przeprowadza badania nad nitrogliceryn jako op豉calnym i przydatnym 鈔odkiem wybuchowym. A poniewa wojna sko鎍zy豉 si i wskutek tego warunki zmieni造 si, przedsi瞝zi璚ie Immanuela Nobla zmuszone by這 zn闚 do upadku. Immanuel i dw鏂h jego syn闚, Alfred i Emil, opu軼ili St. Petersburg i wr鏂ili do Sztokholmu. Jego dwaj inni synowie, Robert i Ludvig, pozostali w St. Petersburgu. Z du篡mi trudno軼iami uda這 si im uratowa przedsi瞝zi璚ie rodzinne, kt鏎e nast瘼nie przesz這 do rozwini璚ia przemys逝 naftowego w po逝dniowej cz窷ci rosyjskiego imperium. Odnie郵i oni du篡 sukces i zostali jednymi z najbogatszych ludzi 篡j帷ych w owym czasie.

Po powrocie do Szwecji w 1863 r., Alfred Nobel skoncentrowa si na badaniu nitrogliceryny jako 鈔odka wybuchowego. Kilka wybuch闚, w tym wliczaj帷 ten, w w kt鏎ym jego brat Emil i kilka innych os鏏 zostali zabici (1864), przekona這 w豉dze do tego, 瞠 produkcja nitrogliceryny jest niezmiernie niebezpieczna. Zmusi這 to Nobla do eksperymentowania z nitrogliceryn poza granicami Sztokholmu oraz musia on z這篡 podanie, by m鏂 eksperymentowa na barce zakotwiczonej na jeziorze M鄟aren. Alfred nie zniech璚i si i w 1864 r. m鏬 zacz望 masow produkcj nitrogliceryny.
By obchodzenie si z nitrogliceryn uczyni bardziej bezpiecznym, Alfred Nobel przeprowadzi do鈍iadczenia z innymi dodatkami. Szybko stwierdzi, 瞠 陰czenie nitrogliceryny z krzemionk zamienia p造n w mas, kt鏎a mog豉 by kszta速owana do pr皻闚 (lasek) odpowiedniej wielko軼i, kt鏎e mog造 by wsuwane do odpowiednich wywierconych dziur. W 1867 r. opatentowa ten materia i nazwa go dynamitem. Aby m鏂 detonowa laski dynamitu, wynalaz r闚nie detonator, kt鏎y uruchamia這 si poprzez podpalenie (np. lontu). Oba wynalazki zosta造 wykonane w tym samym czasie, w kt鏎ym wynaleziono m這t pneumatyczny. Razem te wszystkie wynalazki drastycznie obni篡造 koszt rozsadzania kamienia, przewiercania tunel闚, budowania kana堯w i wielu, wielu innych.

Rynek zbytu na dynamit ur鏀 bardzo szybko, a Alfred Nobel r闚nie okaza si by bardzo sprawnym przedsi瑿iorc i biznesmenem. W 1865 r. jego fabryka w Krmmel ko這 Hamburga, eksportowa豉 materia造 wybuchowe z nitrogliceryny do innych kraj闚 w Europie, Ameryce i Australii. Przez lata za這篡 fabryki i laboratoria w 90 innych miejscach w wi璚ej ni 20 krajach. Pomimo 瞠 zamieszka w Pary簑, du膨 cz窷 swojego 篡cia podr騜owa. Victor Hugo przedstawi go kiedy jako "najbogatszego w堯cz璕 Europy". Gdy Nobel nie podr騜owa albo nie zajmowa si dzia豉lno軼i gospodarcz, pracowa on w swoich laboratoriach, kt鏎e otwiera w r騜nych krajach, pierwsze w Sztokholmie i p騧niej w Hamburgu (Niemcy), Ardeer (Szkocja), Pary簑 i Sevran (Francja), Karlskoga (Szwecja) i San Remo (W這chy). Skupi si na rozwoju materia堯w wybuchowych i innych chemicznych odkryciach, wliczaj帷 w to takie materia造 jak kauczuk syntetyczny, sztuczna sk鏎a, jedwab sztuczny, itp. Przed swoj 鄉ierci w 1896 r. mia 355 opatentowanych wynalazk闚.

Intensywna praca i podr騜e nie zostawia造 mu du穎 czasu na prywatne 篡cie. W wieku 43 lat czu si tak jak starzec. Wtedy zareklamowa si w gazecie: "Bogaty, wysoce wykszta販ony jegomo嗆 poszukuje pani dojrza貫go wieku, znaj帷 kilka j瞛yk闚, na stanowisko sekretarza i nadzorcy rodziny". Najbardziej wykwalifikowan kandydatk okaza豉 si by austriacka kobieta, Countess Bertha Kinsky. Po kr鏒kim czasie pracy dla Nobla zdecydowa豉 si na powr鏒 do Austrii i po郵ubi豉 tam Arthura von Suttnera. Pomimo tego Alfred Nobel i Bertha von Suttner pozostali przyjaci馧mi i pisali do siebie listy przez dziesi璚iolecia. Przez lata Bertha von Suttner stawa豉 si coraz bardziej krytyczna w stosunku do tak zwanego wy軼igu zbroje. Napisa豉 s豉wn ksi捫k "Lay Down Your Arms" i sta豉 si znacz帷 postaci w ruchu pokojowym. Bez w徠pienia wp造n窸o to na Alfreda Nobla, kt鏎y napisa w swej ostatniej woli, by przyznawa nagrod dla os鏏 albo organizacji, kt鏎e dzia豉j na rzecz pokoju. Kilka lat po 鄉ierci Alfreda Nobla, norweski parlament zadecydowa, by przyzna w 1905 r. pokojow Nagrod Nobla dla Berthy von Suttner.

Wielko嗆 Alfreda Nobla by豉 w jego niezwyk貫j umiej皻no軼i 陰czenia mentalno軼i naukowca i wynalazcy z dynamizmem przemys這wca patrz帷ym w przysz這嗆. Anga穎wa si on cz瘰to w kwestiach dotycz帷ych zachowania globalnego pokoju na 鈍iecie. Posiada ogromne zainteresowania literatur, pisa poezj i dramaty.

Wiele z przedsi瑿iorstw za這穎nych przez Nobla rozwin窸o si i niekt鏎e z nich wci捫 odgrywaj znacz帷 rol w gospodarce 鈍iatowej, na przyk豉d Imperial Chemical Industries (ICI) w Wielkiej Brytanii; Soci彋 Centrale de Dynamite we Francji i Dyno Industries w Norwegii. Alfred Nobel zmar w San Remo, 10 grudnia 1896 r.

Dok豉dna tre嗆 testamentu:
"Ca這嗆 mojego pozosta貫go, nadaj帷ego si do spieni篹enia maj徠ku ma by rozdysponowana w spos鏏 nast瘼uj帷y: kapita zainwestowany w bezpieczne papiery warto軼iowe przez wykonawc闚 testamentu ma stanowi fundusz, od kt鏎ego odsetki b璠 rozdzielane dorocznie w formie nagr鏚 mi璠zy tych, kt鏎zy w poprzednim roku wy鈍iadczyli ludzko軼i najwi瘯sze dobrodziejstwa. Wspomniane odsetki maj by podzielone na pi耩 r闚nych cz窷ci i przyznawane nast瘼uj帷o: pierwsza cz窷 - osobie, kt鏎a dokona najwa積iejszego odkrycia lub wynalazku w fizyce; druga - osobie, kt鏎a dokona najwa積iejszego odkrycia lub ulepszenia w chemii; trzecia - osobie, kt鏎a dokona najwa積iejszego odkrycia w dziedzinie fizjologii lub medycyny; czwarta - osobie, kt鏎a w dziedzinie literatury napisze najwybitniejsze dzie這 o tendencjach idealistycznych i pi徠a cz窷 osobie, kt鏎a b璠zie dzia豉豉 najlepiej na rzecz braterstwa narod闚, likwidacji lub ograniczenia sta造ch armii i zwo造wania oraz popierania kongres闚 pokojowych. Nagrody w dziedzinie fizyki i chemii maj by przyznawane przez Szwedzk Akademi Nauk; w dziedzinie prac medycznych i fizjologicznych przez Instytut Karolinska w Sztokholmie; w dziedzinie literatury przez Akademi w Sztokholmie, za dla rzecznik闚 pokoju przez komitet sk豉daj帷y si z pi璚iu os鏏, wybierany przez norweski Storting (parlament). Jest moim wyra幡ym 篡czeniem, by przy przyznawaniu nagr鏚 nie brano pod uwag narodowo軼i kandydat闚, ale by nagroda trafia豉 do r彗 ludzi najbardziej warto軼iowych, bez wzgl璠u na to, czy s oni Skandynawami, czy nie."

Realizacja testamentu
Testament Nobla otwarto w styczniu 1897 roku. Musia造 jednak up造n望 cztery okr庵貫 lata, by dosz這 do jego realizacji. Okaza這 si, 瞠 z punktu widzenia prawa testament mia istotne niedoci庵ni璚ia. Prawnicy mieli np. w徠pliwo軼i co do sta貫go miejsca zamieszkania Nobla, gdy jego dobra by造 rozsiane po 鈍iecie. Nie by這 wcale jasne, czy ca豉 fortuna powinna wr鏂i do Szwecji. Realizacja testamentu by豉 przedmiotem ostrego sporu pomi璠zy Szwecj i Norwegi, kt鏎e pod koniec XIX wieku stanowi造 jedno pa雟two. 砰czenie Nobla nie podoba這 si tak瞠 niekt鏎ym jego spadkobiercom. Ponadto instytucje wskazane przez Nobla, jako przyznaj帷e nagrod, obawia造 si odpowiedzialno軼i. Cz這nkowie Szwedzkiej Akademii Nauk uwa瘸li, 瞠 wyr騜nienia powinny si dostawa wy陰cznie w r璚e Skandynaw闚. Kr鏊 Oskar II twierdzi, 瞠 fortuna powinna przypa嗆 rodzinie Nobla, a je郵i ju mia這by si przyznawa nagrody, to przynajmniej nale瘸這by zrezygnowa z podejrzanego "wyr騜nienia pokojowego". Bez szemrania wol wynalazcy dynamitu got闚 by wype軟ia wy陰cznie norweski parlament - Storting. Ostatecznie jednak wszystko uda這 si za豉twi po my郵i Nobla, przede wszystkim dzi瘯i staraniom jego 26-letniego asystenta - Ragnara Sohlmana. Sohlman bezzw這cznie i w najwi瘯szym sekrecie zacz掖 zbiera noblowskie pieni康ze oraz kosztowno軼i, by wywie潭 je z Francji. W pewnym momencie by zmuszony przewie潭 fortun Nobla przez sam 鈔odek Pary瘸 odkrytym konnym pojazdem. Przez ca陰 tras 軼iska kurczowo w d這niach dwa nabite pistolety. Na szcz窷cie nie musia ich u篡. Jedyn parysk instytucj zdoln zabezpieczy tak wielki maj徠ek by bank Rothschild闚. Dobra przes豉no t drog do Szkocji, by tam je spieni篹y. 29 czerwca 1900 roku na mocy specjalnego zarz康zenia kr鏊ewskiego powo豉no Fundacj Noblowsk. Zarz康za豉 ona maj徠kiem 31,5 mln koron szwedzkich (3,7 mln dolar闚 ameryka雟kich). Pierwsze nagrody mo積a by這 przyzna w roku 1901.

Biedna nagroda
Decyzja Nobla o inwestowaniu kapita逝 wy陰cznie w bezpieczne papiery warto軼iowe okaza豉 si niezbyt szcz窷liwa. Wysoko嗆 nagrody w 1901 r. wynios豉 150 800 koron, co stanowi這 r闚nowarto嗆 pensji profesorskiej z 15-20 lat. Niestety, rz康owe obligacje o sta造m oprocentowaniu dawa造 stosunkowo niewielki doch鏚. Do tego dosz豉 inflacja. W efekcie w 1920 r. warto嗆 nagrody wynios豉 zaledwie 28 proc. warto軼i wyj軼iowej. Ponadto fundacja przez lata zmuszona by豉 p豉ci wysokie podatki. Z obowi您ku tego szwedzki parlament zwolni j dopiero w 1946 r. Siedem lat p騧niej zapad豉 wa積a decyzja o zmianie sposobu inwestowania pieni璠zy. Uzyskano pozwolenie na inwestowanie w akcje i nieruchomo軼i. Poluzowano te przepisy dotycz帷e miejsca inwestowania. I tak w 1999 r. tylko 13 proc. pieni璠zy ulokowane by這 w Szwecji, 18 proc. w innych krajach europejskich, 22 proc. w USA, 3 proc. w Japonii, a 1 proc. na rynkach wschodz帷ych. W 1998 r. kapita fundacji wzr鏀 do 372 mln dolar闚, z czego na nagrody, ceremoni ich wr璚zenia oraz na bie膨c dzia豉lno嗆 wydano niespe軟a 11,8 mln. To pozwoli這 przyzna nagrody w wysoko軼i 894 tys. dolar闚 ameryka雟kich ka盥a. Nobel 2000 wyni鏀 r闚no 9 mln koron szwedzkich, co stanowi r闚nowarto嗆 ok. 967 tys. dolar闚 ameryka雟kich.

(Nobelprize.org - t逝maczenie w豉sne, gazeta.pl)

Zobacz galeri zdj耩 dotycz帷 Alfreda Nobla »



« powr鏒 do strony g堯wnej Biografii

 
 Teoria
Wyprowadzenia wzor闚
Zadania fizyczne
Do鈍iadczenia fizyczne
Tablice fizyczne
Biografie fizyk闚
FORUM
 
 O ile zmieni si energia kinetyczna cz御tki 豉dunku +q [C]? [0]
Test z Sesji egzm Fizyka [0]
prosz o pomoc w rozwi您aniu [1]
moment si造 [1]
Pomocy, pr璠ko嗆 i okres obiegu satelity. [0]
 
Serwis "Fizyka Jamnika" u篡wa plik闚 cookies. S to pliki instalowane w urz康zeniach ko鎍owych os鏏 korzystaj帷ych z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jako軼i 鈍iadczonych us逝g w tym dostosowania tre軼i serwisu do preferencji u篡tkownika, utrzymania sesji u篡tkownika oraz dla cel闚 statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania tre軼i reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, 瞠 istnieje mo磧iwo嗆 okre郵enia przez u篡tkownika serwisu warunk闚 przechowywania lub uzyskiwania dost瘼u do informacji zawartych w plikach cookies za pomoc ustawie przegl康arki lub konfiguracji us逝gi. Szczeg馧owe informacje na ten temat dost瘼ne s u producenta przegl康arki, u dostawcy us逝gi dost瘼u do Internetu oraz w Polityce prywatno軼i.
OK
 
© 2003-2019 Fizyka Jamnika. Online: 36
Wszystkie artyku造 i publikacje znajduj帷e si w portalu Fizyka Jamnika s chronione prawem autorskim
Kopiowanie, publikowanie i rozpowszechnianie materia堯w bez naszej zgody jest zabronione
Obs逝ga informatyczna